Sinh hoạt tại Đức theo diện Visa 18B : Nhà ở, học tiếng & bảo hiểm ?

Sinh hoạt tại Đức theo diện Visa 18B : Nhà ở, học tiếng & bảo hiểm ?

Visa 18B là thuật ngữ chỉ loại thị thực dài hạn (visa quốc gia) dành cho lao động lành nghề có bằng đại học được công nhận tại Đức, bao gồm cả khả năng nhận Thẻ Xanh EU (EU Blue Card) nếu đáp ứng mức lương quy định. Đây là cánh cửa giúp người có trình độ cao (như nhiều bạn ở Việt Nam) sang Đức làm việc hợp pháp và tiến tới định cư lâu dài.

Tuy nhiên, để ổn định cuộc sống tại Đức theo diện visa 18B, việc chuẩn bị sớm về nhà ở, ngôn ngữ và bảo hiểm là vô cùng cần thiết. Bài viết này sẽ giúp bạn – dù độc thân hay có gia đình – nắm được những thông tin sinh hoạt tại Đức quan trọng: cách thuê nhà, học tiếng Đức, mua bảo hiểm y tế,… Hãy cùng tìm hiểu và lên kế hoạch thật sớm để việc nhập gia tại Đức được thuận lợi nhất.

Sin hoạt tại Đức : Thuê nhà rất quan trọng !

Một trong những việc đầu tiên khi sang Đức theo Visa 18B là tìm chỗ ở. Thuê nhà tại Đức có thể khác biệt đáng kể so với Việt Nam, từ giá thuê đến thủ tục giấy tờ. Dưới đây là những điều bạn cần biết:

Giá thuê nhà: Thành phố lớn vs. thành phố nhỏ

Giá thuê nhà ở Đức phụ thuộc nhiều vào vị trí địa lý. Các thành phố lớn thường đắt đỏ hơn vùng nhỏ hoặc nông thôn. Theo số liệu thống kê nhà ở Đức năm 2022, mức giá thuê trung bình (chưa bao gồm phí dịch vụ phụ) tại thành phố trên 100.000 dân vào khoảng 8,30 € mỗi m², cao hơn ~30% so với khu vực nông thôn (chỉ khoảng 6,40 € mỗi m²). Ở các thị trấn cỡ vừa (20.000–100.000 dân) mức giá cũng tầm 6,90 € mỗi m².

Để hình dung, một căn hộ 50m² ở thành phố lớn có thể có giá thuê chưa tính phụ phí ~415 € trong khi ở thị trấn nhỏ tương đương chỉ ~320 €. Thực tế, tại các đô thị đắt đỏ như Munich hay Frankfurt, giá thuê còn cao hơn: ví dụ căn hộ một phòng ngủ ở Munich có thể 1.200 – 1.800 € một tháng, trong khi Berlin khoảng 700 – 1.200 €. Ngược lại, các vùng ngoại ô hoặc thành phố nhỏ giá rẻ hơn đáng kể (có nơi chỉ 300–500 € một tháng cho căn hộ nhỏ). Do đó, bạn nên cân nhắc ngân sách và khoảng cách đi làm khi chọn nơi ở.

Bảng so sánh giá thuê trung bình theo khu vực ở Đức:

Lưu ý: Giá trên là giá thuê “kalt” (Kaltmiete) – chỉ tiền thuê nhà, chưa bao gồm các chi phí tiện ích (điện, nước, sưởi, internet…). Khi thuê nhà, hãy hỏi rõ giá đó đã bao gồm “Warmmiete” hay chưa. Warmmiete là tổng tiền nhà cộng phụ phí mỗi tháng. Bạn sẽ phải tự trả thêm các khoản này nếu hợp đồng chỉ ghi giá kalt.

Kinh nghiệm tìm nhà: Nguồn thông tin và giấy tờ cần chuẩn bị

Tìm nhà ở đâu? Tại Đức, hầu hết người đi thuê tự tìm nhà qua các kênh online. Những trang web uy tín để săn nhà thuê gồm có Immobilienscout24, Immowelt, WG-Gesucht (tìm phòng ở ghép). Bạn nên bắt đầu tìm kiếm sớm (trước vài tháng), đặc biệt nếu nhắm tới thành phố lớn với thị trường cạnh tranh. Ngoài ra, nhóm cộng đồng người Việt tại Đức trên Facebook, hoặc nhờ bạn bè giới thiệu cũng là cách hữu ích để tìm chỗ ở.

Hồ sơ thuê nhà: Khi liên hệ thuê, chủ nhà (hoặc môi giới) thường yêu cầu bạn cung cấp một “bộ hồ sơ” chứng tỏ bạn là người thuê đáng tin cậy. Bộ hồ sơ này (thường gọi là Bewerbungsmappe) có thể bao gồm:

• Giấy tờ tùy thân: Bản sao hộ chiếu và visa/residence permit của bạn để chứng minh bạn có quyền lưu trú hợp pháp.
• Giấy tờ chứng minh tài chính: Thông thường là xác nhận thu nhập – ví dụ các phiếu lương gần nhất hoặc hợp đồng lao động. Nếu bạn mới sang và chưa có phiếu lương tại Đức, chủ nhà có thể chấp nhận bản sao hợp đồng làm việc kèm thư nhận việc từ công ty để đánh giá khả năng chi trả tiền thuê.
• Chứng nhận tín dụng tốt (SCHUFA): Ở Đức, “Schufa-Auskunft” là giấy chứng nhận từ cơ quan tín dụng về việc bạn không có nợ xấu. Nhiều chủ nhà yêu cầu giấy này để đảm bảo bạn không nợ nần và sẽ trả tiền thuê đúng hạn. Tuy nhiên, người mới nhập cư sẽ chưa có Schufa (vì chỉ có sau khi sống ở Đức một thời gian và mở tài khoản ngân hàng). Thay vào đó, bạn có thể chuẩn bị thư xác nhận từ ngân hàng ở Việt Nam về lịch sử tín dụng tốt, hoặc nhờ người thân ở Đức bảo lãnh tài chính (Bürgschaft) nếu có.
• Mieterselbstauskunft: Nhiều chủ nhà sẽ đưa cho bạn một mẫu đơn thông tin người thuê để tự khai. Trong đó bạn điền thông tin cá nhân (tình trạng hôn nhân, nghề nghiệp, thu nhập, có hút thuốc, thú cưng hay không, v.v.). Hãy điền trung thực, nhưng lưu ý một số câu hỏi riêng tư nhạy cảm bạn không bắt buộc phải trả lời chính xác (ví dụ tôn giáo, kế hoạch sinh con…) – luật Đức bảo vệ quyền riêng tư của người thuê.

Ngoài ra, chuẩn bị sẵn tiền đặt cọc (Kaution) cũng quan trọng. Theo luật, chủ nhà có quyền yêu cầu đặt cọc tối đa 3 tháng tiền thuê lạnh để đảm bảo (sẽ hoàn trả sau khi bạn trả nhà nếu mọi thứ ổn). Số tiền này thường được nộp ngay sau khi ký hợp đồng thuê, nên bạn cần có sẵn trong ngân sách.

Cẩn thận lừa đảo: Không giống Việt Nam, ở Đức không bao giờ yêu cầu nộp tiền trước khi ký hợp đồng. Bạn chỉ chuyển tiền cọc và tiền nhà sau khi đã ký hợp đồng và nhận chìa khóa. Nếu có ai đó bắt bạn đóng tiền giữ chỗ khi chưa xem nhà hoặc chưa có hợp đồng, khả năng cao đó là lừa đảo – hãy cảnh giác. Cũng không có chuyện thu phí xem nhà; nếu có người đòi phí chỉ để cho xem nhà thì đừng tin tưởng.

Lưu ý khi thuê nhà cho người độc thân và gia đình

Đối với người độc thân: Nếu đi một mình, bạn có thể cân nhắc thuê phòng trong căn hộ chung (WG – Wohngemeinschaft). Ở ghép rất phổ biến với người trẻ và người mới sang vì giá rẻ hơn thuê riêng, lại có người chia sẻ hóa đơn điện nước. Bạn sẽ có phòng ngủ riêng, còn phòng khách, bếp, nhà tắm dùng chung với các bạn cùng nhà. Thuê WG giúp bạn tiết kiệm chi phí và kết bạn, nâng cao tiếng Đức nhanh hơn. Tuy nhiên, nhược điểm là ít riêng tư và phải tuân thủ các thỏa thuận chung (vệ sinh, ồn ào,…). Nếu bạn thích riêng tư, có thể thuê căn hộ studio (một phòng ngủ nhỏ có bếp, vệ sinh riêng) – chi phí cao hơn WG nhưng thoải mái hơn.

Đối với gia đình có vợ/chồng, con cái: Bạn cần tìm căn hộ diện tích lớn hơn (thường từ 2–3 phòng ngủ tùy số lượng con). Ở Đức, họ hay tính theo số phòng (không tính bếp, vệ sinh): ví dụ “căn hộ 3 phòng” tức có 2 phòng ngủ + 1 phòng khách. Một gia đình 4 người (bố mẹ và 2 con) thường cần căn 3–4 phòng (~2 phòng ngủ) mới đủ không gian. Chi phí thuê nhà cho gia đình dĩ nhiên cao hơn, nên hãy tính toán kỹ thu nhập. Khi điền Mieterselbstauskunft, đừng quên khai báo rõ số người ở (vợ/chồng, con) để chủ nhà nắm thông tin. Nhiều chủ nhà ưu tiên cho hộ gia đình ổn định, nhưng cũng có trường hợp e ngại trẻ nhỏ (do sợ ồn hoặc hư hại nhà) – tuy không được phép phân biệt đối xử, thực tế cạnh tranh thuê nhà có thể khó hơn nếu bạn có con nhỏ. Vì vậy, hãy chuẩn bị thư giới thiệu tốt (nếu có từ chủ nhà cũ) và thể hiện mình là người thuê đáng tin cậy.

Hợp đồng điện, nước, internet: Lưu ý tại Đức, tiền điện, gas, internet thường không bao gồm trong tiền thuê và bạn tự đăng ký hợp đồng với nhà cung cấp dịch vụ sau khi chuyển vào ở. Chủ nhà chỉ thu tiền nước, sưởi, rác… dưới dạng phụ phí tạm tính hàng tháng (Nebenkosten trong Warmmiete). Cuối năm nếu dùng ít bạn được hoàn tiền, dùng quá sẽ phải bù thêm. Do đó, khi đã ổn định chỗ ở, đừng quên đăng ký điện, internet và các dịch vụ cần thiết khác cho hộ gia đình mình.

Học chứng chỉ B1 tiếng Đức giúp bạn dễ hòa nhập và đủ điều kiện xin định cư Đức

Học tiếng tại Đức để dễ dàng hòa nhập:

Sinh sống lâu dài ở Đức, học tiếng Đức gần như là yêu cầu bắt buộc để hòa nhập. Dù visa 18B không đòi hỏi có chứng chỉ tiếng Đức lúc nộp hồ sơ, bạn cũng nên đạt trình độ tối thiểu A2 hoặc B1 càng sớm càng tốt để tự tin khi làm việc và sinh hoạt, ngoài ra chứng chỉ B1 cũng là điều kiện cần thiết để xin được định cư sau 5 năm sinh sống & làm việc tại Đức

Tham khảo bài viết:
Chuyển từ Visa 18B sang Định cư Đức: Những thông tin hữu ích?

Trung tâm học tiếng Đức: Volkshochschule, Goethe-Institut, v.v.

Hệ thống Volkshochschule (VHS) – trường đại học cộng đồng địa phương – là địa chỉ học tiếng Đức phổ biến và tiết kiệm. Mỗi thành phố/quận ở Đức đều có VHS mở các lớp tiếng Đức nhiều trình độ (từ A1 đến B2, C1…). Học phí tại VHS thường rẻ hơn so với trường tư, lịch học linh hoạt (có lớp tối cho người đi làm). Đặc biệt, VHS thường phối hợp với chính phủ mở khóa “Integrationskurs” (khóa hội nhập) dành cho người nhập cư, bao gồm 600 tiết học tiếng Đức từ A1 đến B1 và 100 tiết định hướng xã hội. Chi phí khóa hội nhập được nhà nước hỗ trợ phần lớn – học viên chỉ đóng khoảng 2,29 € mỗi giờ học (theo quy định năm 2024) và có thể xin miễn phí hoàn toàn nếu thu nhập thấp hoặc đang nhận trợ cấp xã hội. Nghĩa là trong nhiều trường hợp, bạn được học gần như miễn phí khóa tiếng Đức cơ bản tại Đức. Hãy hỏi tại VHS hoặc Sở ngoại kiều địa phương về suất học tiếng dành cho bạn.

Một địa chỉ uy tín khác là Viện Goethe (Goethe-Institut). Goethe thường có các khóa cấp tốc chất lượng cao (giá cao hơn VHS) và là nơi tổ chức thi chứng chỉ tiếng Đức quốc tế. Nếu nơi bạn ở có Goethe-Institut, bạn có thể cân nhắc khóa học ở đó để nhanh chóng đạt trình độ mong muốn. Ngoài ra, còn nhiều trường ngôn ngữ tư nhân trải khắp các thành phố lớn (ví dụ: DeutschAkademie, Berlitz, v.v.), lịch khai giảng liên tục, bạn có thể đăng ký học bất kỳ lúc nào. Trước khi chọn trung tâm, nên tìm hiểu kỹ về học phí, giáo trình, cũng như xem học thử nếu được.

Thời gian học, học phí và trình độ tiếng Đức cần đạt

• Thời gian học: Để đạt đến mức tiếng Đức đủ dùng hàng ngày (B1), bạn cần khoảng 6–8 tháng học toàn thời gian (intensive) hoặc 1–2 năm nếu học bán thời gian. Mỗi trình độ (A1, A2, B1…) thường gồm ~100-200 giờ học. Ví dụ, khóa A1 intensive có thể kéo dài 2-3 tháng, A2 thêm 2 tháng, v.v. Nếu bạn đi làm ban ngày, có thể học lớp tối (vài buổi/tuần), tiến độ sẽ chậm hơn nhưng vẫn hoàn toàn khả thi để thăng tiến qua các cấp độ.
• Học phí: Như đã đề cập, khóa học tại các trung tâm công lập (VHS, tích hợp) được trợ giá mạnh – khoảng 1,95–2,30 € mỗi tiết học. Tính ra một khóa 100 giờ chỉ tốn ~200 € nếu không thuộc diện miễn phí. Trong khi đó, học tại viện Goethe hoặc trường tư có thể đắt hơn, dao động từ 300 đến 600 € cho một khóa 8–10 tuần (tùy cường độ và thương hiệu trung tâm). Tuy nhiên, chất lượng giảng dạy thường song hành với chi phí. Một số trường hợp đi theo chương trình hỗ trợ (như học nghề điều dưỡng, IT…) còn có khóa tiếng Đức miễn phí đến B2 do doanh nghiệp hoặc chính phủ tài trợ – nếu bạn thuộc diện này, nhớ tận dụng cơ hội.

Học online song song cho người bận rộn

Bên cạnh lớp học trực tiếp, bạn nên tận dụng các nền tảng học tiếng Đức online để học mọi lúc mọi nơi. Một số gợi ý hữu ích:

• VHS Lernportal: Cổng học tiếng Đức trực tuyến của Volkshochschule, cung cấp khóa học từ A1 đến B2 miễn phí. Chỉ cần đăng ký tài khoản, bạn có thể tự học theo lộ trình với bài tập, video, luyện từ vựng… rất bài bản.
• Deutsche Welle – Deutsch Lernen: Trang DW (đài truyền hình Đức) có mục học tiếng Đức miễn phí với nhiều khóa học tương tác, tin tức chậm dễ hiểu và bài tập kèm theo. Bạn có thể làm bài test trình độ, sau đó truy cập khóa học phù hợp từ A1 đến B1. Nội dung DW rất phong phú (video, audio, bài tập) giúp cải thiện cả kỹ năng nghe hiểu thời sự.
• Ứng dụng di động: Duolingo (miễn phí) giúp bạn học từ vựng và cấu trúc cơ bản hàng ngày một cách game hóa thú vị. Babbel (trả phí thấp) cung cấp các bài học ngắn phù hợp cho người đi làm bận rộn, tập trung vào giao tiếp thực tế. Ngoài ra còn các app như Memrise, Busuu,… cũng có tiếng Đức.
• YouTube & Podcast: Nhiều kênh YouTube dạy tiếng Đức cho người Việt hoặc người mới bắt đầu (như Easy German, Learn German with Ania…). Bạn có thể nghe podcast như “Slow German” để luyện nghe khi rảnh.

Kết hợp học trên lớp và tự học online sẽ giúp bạn tiến bộ nhanh hơn. Quan trọng nhất là duy trì việc học đều đặn mỗi ngày, dù chỉ 15-30 phút, vì ngôn ngữ cần sự tích lũy liên tục. Với phương pháp phù hợp, chỉ sau 1 năm bạn sẽ thấy mình tự tin giao tiếp tiếng Đức hơn hẳn, qua đó cuộc sống tại Đức cũng thoải mái hơn rất nhiều.

Bảo hiểm tại Đức

Bảo hiểm y tế là vấn đề không thể bỏ qua khi sang Đức. Theo luật Đức, mọi người sống ở Đức đều bắt buộc phải có bảo hiểm y tế hợp lệ – đây là điều kiện để được cấp visa và cũng là để đảm bảo bạn được chăm sóc sức khỏe. Dưới đây là những điều cần biết về hệ thống bảo hiểm y tế Đức cho người lao động nước ngoài (diện 18B):

Bảo hiểm y tế bắt buộc: Công hay tư?

Hệ thống bảo hiểm y tế Đức gồm hai loại chính: Bảo hiểm công (gesetzliche Krankenversicherung – GKV) và Bảo hiểm tư (Private Krankenversicherung – PKV).

• Bảo hiểm công: ~90% người dân lựa chọn. Nếu bạn làm việc theo diện visa 18B, đa số trường hợp bạn sẽ tham gia bảo hiểm công. Phí bảo hiểm công được tính theo thu nhập: hiện tại là 14,6% lương tháng trước thuế (chưa kể phụ phí ~1% tùy quỹ bảo hiểm). Mức phí này do công ty và người lao động chia đôi – mỗi bên trả 50%. Ví dụ, lương brutto 3.000 €/tháng thì tổng phí bảo hiểm y tế khoảng 450 €; bạn chỉ đóng tầm 225 €, công ty đóng 225 €. Đổi lại, bạn được quyền lợi y tế đầy đủ: khám chữa bệnh, viện phí, thuốc men cơ bản đều do bảo hiểm chi trả. Các công ty bảo hiểm công không phân biệt tiền sử bệnh – ai tham gia cũng đóng phí theo thu nhập, không phải khám sức khỏe trước. Lưu ý rằng nếu lương của bạn rất cao (trên ~66.600 €/năm, ngưỡng 2023), luật cho phép bạn tự nguyện ở lại bảo hiểm công hoặc chuyển sang bảo hiểm tư tùy ý.
• Bảo hiểm tư: Dành cho người có thu nhập cao vượt ngưỡng trên, hoặc một số trường hợp đặc thù (lao động tự do, doanh nhân, v.v.). Tham gia bảo hiểm tư, phí không dựa trên lương mà dựa trên gói dịch vụ, tuổi và sức khỏe của bạn. Phí có thể rất thấp hoặc rất cao tùy gói – trung bình khoảng 200€ đến 800€/tháng. Ưu điểm của bảo hiểm tư là dịch vụ cao cấp (được chọn bác sĩ, khám nhanh không chờ đợi…), nhưng nhược điểm là càng lớn tuổi phí càng tăng, và nếu có bệnh sẵn có thể bị từ chối hoặc tăng phí. Đặc biệt, khi đã chọn bảo hiểm tư, nếu sau này thu nhập giảm, việc quay lại bảo hiểm công không đơn giản (phải dưới 55 tuổi và đáp ứng điều kiện nhất định). Vì vậy, hầu hết người lao động nước ngoài ban đầu đều chọn bảo hiểm công cho an toàn. Trong quá trình xin visa, bạn cũng cần mua bảo hiểm du lịch hoặc bảo hiểm tư ngắn hạn để nộp kèm hồ sơ (yêu cầu mức chi trả tối thiểu 30.000 €), nhưng sau khi sang Đức làm việc, bạn sẽ chuyển sang hệ thống bảo hiểm chính thức ngay.

Bảo hiểm cho người độc thân và hộ gia đình

Sự khác biệt lớn giữa bảo hiểm công và tư thể hiện rõ khi bạn có gia đình đi cùng. Nếu bạn độc thân, chỉ cần lo bảo hiểm cho bản thân. Nhưng nếu có vợ/chồng và con cái đi cùng sang Đức, hãy lưu ý:

• Với bảo hiểm công (GKV): Hệ thống có chế độ “Familienversicherung” (bảo hiểm gia đình) rất có lợi. Cụ thể, vợ/chồng và con cái phụ thuộc của bạn được bảo hiểm chung hoàn toàn miễn phí cùng bạn, miễn là họ không có thu nhập riêng quá mức quy định. Điều này nghĩa là chỉ cần bạn đóng phí bảo hiểm như bình thường (theo lương của bạn) là cả gia đình đều có thẻ bảo hiểm y tế. Khi đăng ký bảo hiểm, bạn chỉ cần khai báo thông tin người phụ thuộc (vợ/chồng, ngày sinh con cái…) để quỹ bảo hiểm cấp thẻ cho họ. Đây là lợi thế rất lớn của bảo hiểm công đối với hộ gia đình – bạn không tốn thêm tiền cho từng thành viên.
• Với bảo hiểm tư (PKV): Không có khái niệm “bảo hiểm gia đình” miễn phí. Mỗi thành viên đều phải mua hợp đồng riêng. Nếu vợ/chồng bạn không đi làm, bạn phải trả phí bảo hiểm tư cho họ (theo độ tuổi, sức khỏe của họ). Trẻ em cũng cần hợp đồng bảo hiểm riêng (thường có gói ưu đãi cho trẻ em nhưng vẫn mất phí hàng trăm Euro một tháng). Vì chi phí nhân lên theo số người, bảo hiểm tư đặc biệt tốn kém cho gia đình đông người. Do đó, những lao động đi cùng gia đình gần như chắc chắn nên chọn bảo hiểm công để tiết kiệm.

Tóm lại, người độc thân có thể linh hoạt chọn bảo hiểm phù hợp với nhu cầu (công hay tư), còn gia đình thì bảo hiểm công thường là lựa chọn tối ưu về chi phí và tiện lợi. Hãy nhớ cập nhật tình trạng gia đình với công ty bảo hiểm của bạn – ví dụ khi vợ/chồng sang đoàn tụ hay khi sinh con ở Đức, để họ thêm người thân của bạn vào danh sách được bảo hiểm.

Kết luận

Việc chuẩn bị tốt trước khi sang Đức theo diện Visa 18B sẽ giúp bạn nhanh chóng ổn định cuộc sống và tự tin hòa nhập. Từ chuyện tìm nhà – hiểu rõ giá cả và thủ tục thuê, đến việc học tiếng Đức – đạt trình độ đủ dùng cho công việc, hay tham gia bảo hiểm y tế – chọn gói phù hợp cho bản thân và gia đình, tất cả đều nên được lên kế hoạch sớm. Đức là một đất nước phát triển với hệ thống luật lệ, quy trình rõ ràng; nếu bạn nắm vững thông tin và chuẩn bị kỹ, bạn sẽ tiết kiệm thời gian, chi phí và tránh được những bỡ ngỡ không đáng có khi đặt chân tới quốc gia phát triển nhất châu Âu